امروز: پنج شنبه ۲۷-مهر-۱۳۹۶ / الخميس 29-محرم-1439 / Thursday 2017-October-19

مناسبت روز
پیام سایت :

مقاله مجلس خبرگان رهبری

مقاله مجلس خبرگان رهبری
مجلسی متشکل از فقهای «واجد شرایط» است که بر اساس اصل ١٠٧ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مقرر گردیده است تا پس از فوت آیت الله امام خمینی اولین رهبر جمهوری اسلامی ایران تشکیل گردد. مدت هر دوره این مجلس که اعضای آن به وسیله انتخابات و توسط رأی مستقیم و مخفی مردم انتخاب می گردند،هشت سال می باشد.
وظایف مجلس خبرگان رهبری :
اصل ۱۰۷ قانون اساسی:
پس از رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت‏الله‏العظمی امام خمینی “قدس سره‏الشریف” که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است. خبرگان رهبری درباره همه فقهاء واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت می‌کنند هر گاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی و اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یکصد و نهم تشخیص دهند او را به رهبری انتخاب می‌کنند و در غیر این صورت یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفی می‌نمایند. رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همه مسوولیت‏های ناشی از آن را بر عهده خواهد داشت. رهبر در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.
اصل ۱۰۸ قانون اساسی:


قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آنها و آیین‏نامه داخلی جلسات آنان برای نخستین دوره باید به وسیله فقهاء اولین شورای نگهبان تهیه و با اکثریت آراء آنان تصویب شود و به تصویب نهایی رهبر انقلاب برسد. از آن پس هر گونه تغییر و تجدید نظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف خبرگان و صلاحیت خود آنان است.
اصل ۱۱۱ قانون اساسی:
هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود، یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده است، از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم می باشد. در صورت فوت یا کناره گیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند، در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند.
شرایط نمایندگان مجلس خبرگان
قانون اساسى ، بصراحت ، شرایط نمایندگان مجلس خبرگان را بیان نکرده و تعیین آن را مطابق اصل ١٠٨ ، براى نخستین دوره ، به فقهاى اولین شورای نگهبان و پس از آن ، به خود مجلس خبرگان واگذار کرده است ؛ اما با دقت در اصول مربوط ، مى‏توان کلیاتى را در مورد شرایط اعضاى مجلس خبرگان به دست آورد . به ضرورت تناسبِ حکم و موضوع ، اعضاى خبرگان ، اولاً ، باید داراى درجه اى از فقاهت و آگاهى بر مسائل سیاسى و اجتماعى روز باشند که قدرت تشخیص «اعلم به احکام و موضوعات فقهى یا مسائل سیاسى و اجتماعى یا شخص واجد مقبولیّت عامه» را داشته باشند و ثانیاً ، داراى مرتبه‏اى از تقوا باشند که در اظهار نظر خویش ، فقط مصالح اسلام و مسلمانان را در نظر گیرند و نه منافع فردى و گروهى را . از سوى دیگر ، در صورتى که اهل خبره ، به آنچه مى‏گوید ، اعتقاد نداشته باشد و یا داراى سوابق سوء سیاسى و اجتماعى باشد ، بدون تردید ، نمى‏توان به تشخیص او اعتماد کرد . در قانون انتخابات مجلس خبرگان ، شرایطى به شرح زیر آمده است :
خبرگان منتخب مردم ، باید داراى شرایط زیر باشند :
۱٫ اشتهار به دیانت و وثوق و شایستگى اخلاقى ؛
۲٫ اجتهاد در حدى که قدرت استنباط بعض مسائل فقهى را داشته باشد و بتواند ولی فقیه واجد شرایط رهبرى را تشخیص دهد؛
۳٫ بینش سیاسى و اجتماعى و آشنایى با مسائل روز ؛
۴٫ معتقد بودن به نظام جمهورى اسلامى ایران ؛
۵٫ نداشتن سوابق سوء سیاسى و اجتماعى .
در کنار تصریح به ضرورت برخوردارى نمایندگان خبرگان از شرایط فوق ، این قانون بر نفى ضرورت بعضى از شرایط ، تصریح کرده است که «ضرورت ندارد که نمایندگان ، ساکن و یا متولد حوزه انتخابیه خود باشند .» .
نکته پایانى درباره شرایط نمایندگان مجلس خبرگان ، «مرجع تشخیص واجدان شرایط» است . این موضوع از اهمیت زیادى برخوردار است . تبصره یکم ماده سوم قانون انتخابات مجلس خبرگان ، مرجع تشخیص دارا بودن شرایط مورد نظر را فقهاى شورای نگهبان دانسته است . به‏طور معمول ، فقهاى مزبور ، براى کسانى که اجتهادشان محرز نیست ، اقدام به برگزارى امتحان و اختبار مى‏کنند و شرایط دیگر را با تحقیق و تفحص احراز مى‏کنند .
مطابق تبصره دوم مادّه ٣ ، کسانى را که رهبر ، صریحاً و یا ضمناً ، اجتهاد آنان را تأیید کرده باشد ، از نظر علمى ، نیازمند تشخیص فقهاى شوراى نگهبان نخواهند داشت .
شدرصد مشارکت مردم
اولین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات: ١٩ آذر سال ١٣۶١
تعداد ثبت نام ‌کنندگان : ١۶٨ نفر
رد صلاحیت ها: ١٢ نفر
انصراف‌ دهندگان : ١٠ نفر
تعداد حوزه انتخابیه: ٢۴
تعداد نمایندگان : ٨٢ نفر
درصد مشارکت : ٣٨.٧٧%
دومین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات : ١۶ مهر ١٣۶٩
تعداد ثبت نام ‌کنندگان : ١٨٠ نفر
رد صلاحیت‌ها : ۶٢ نفر
انصراف‌ دهندگان : ١٢ نفر
تعداد حوزه انتخابیه : ٢۴
تعداد نمایندگان : ٨٣ نفر
درصد مشارکت : ٩.٣٧%
سومین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات : ١ آبان ١٣٧٧
تعداد ثبت نام ‌کنندگان : ٣٩۶ نفر
رد صلاحیت ها : ٢١۴ نفر
انصراف ‌دهندگان : ١٣ نفر
تعداد حوزه انتخابیه : ٢٨
تعداد نمایندگان : ٨۶ نفر
درصد مشارکت: ٣٢.۴۶%
آنچه امروز در ملت مطرح است درباره مجلس خبرگان برای تعیین رهبری، این مسأله است که نباید ملت ایران برای آن کم ارج قائل باشد.
تازگی و نو بودن گره خوردن حق تعیین سرنوشت مردم بر مقدرات خود با شریعت و دین، نظام جمهوری اسلامی را نیازمند نهادهایی کرد تا بتوانند پیوندی میان دو عنصر «جمهوریت» و «اسلامیت» نظام نوپا باشند. از سوی دیگر از مهمترین نیازهای هر نظامی، ساماندهی مباحث مربوط به زعامت و رهبری آن نظام است همچنان که از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی و بویژه به دلیل اهمیت جایگاه رهبری در پیروزی و تداوم آن، توجه خاصی به تنظیم نهاد رهبری شد.
هرچند رهبری امام خمینی(ره) بدون هیچ شکی برای همگان پذیرفته شده بود اما با این حال تنظیم و نهادینه کردن رهبری در چارچوب حقوقی و حراست از جایگاه آن در دوره های بعد موجب پیدایش مجلس خبرگان شد که بعد از گذران سه دوره، وارد چهارمین دوره خود در آینده نزدیک می شود. در این مقاله نگاهی کلی به این مجلس خواهیم داشت:
الف) تاریخچه مجلس خبرگان:
گفتیم که ضرورت وجود نهادی برای سر وسامان دادن به نهاد رهبری از همان ابتدای انقلاب مورد توجه قرار گرفت. در این میان عده ای به دلیل حضور شخص حضرت امام (ره) حساسیت هایی را نسبت به وجود مجلس خبرگان ایجاد کردند که حضرت امام (ره) به صراحت فرمودند: «[آنچه] امروز در ملت مطرح است [درباره] مجلس خبرگان برای تعیین رهبری، این مسأله است که نباید ملت ایران برای آن کم ارج قائل باشد.
بعد از این پیام در ۱۹ آذر ۱۳۶۱ انتخابات دوره اول مجلس خبرگان انجام شد و به تبع آن انتخابات دوره دوم و سوم آن به ترتیب در روز های ۱۶ مهر ۱۳۶۹ و اول آبان ۱۳۷۷ برگزار شد و انتخابات دوره چهارم نیز در ۲۴ آذر امسال برگزار می شود.
ب) وظایف و اختیارات مجلس خبرگان
۱) انتخاب رهبری:
مهمترین وظایف مجلس خبرگان انتخاب رهبری است که براساس آن طبق اصل ۱۰۷ قانون اساسی: «پس از مرجع عالیقدر تقلید و رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت الله العظمی امام خمینی«قدس سره شریف»… تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است… رهبر منتخب خبرگان ولایت امر و همه مسئولیت های ناشی از آن را برعهده خواهد داشت…»
براساس همین اصل، خبرگان در مورد همه فقهای واجد شرایط مذکور در اصل پنجم(۲) و صد و نهم (۳)بررسی و مشورت کرده و هر کدام از آنان را که اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی و اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاصی در صفات مذکور در اصل ۱۰۹ تشخیص دهند، او را به عنوان رهبری انتخاب می کنند و اگر همه در شرایط برابر باشند یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب می نمایند.
در راستای اجرای این وظیفه، ماده ۱۷ آیین نامه داخلی مجلس خبرگان مصوب ۱۳۶۲‎/۴‎/۲۷ مقرر کرده است که «به منظور آمادگی خبرگان برای اجرای اصل یکصد و هفتم و شناخت حدود شرایط مذکور در اصل یکصدو نهم قانون اساسی، کمیسیونی مرکب از ۱۵ نفر از نمایندگان تشکیل می شود تا درباره همه مسائل مربوط تحقیق کند و درباره همه کسانی که در مظان رهبری قرار دارند بررسی به عمل آورد تا مورد استفاده و بررسی خبرگان واقع شود.»
۲) تدوین مقررات مربوطه:
طبق ذیل اصل ۱۰۸ قانون اساسی «هرگونه تغییر و تجدید نظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف خبرگان در صلاحیت خود آنان است.»
یک نکته در این خصوص آن است که مصوبات مجلس خبرگان بر خلاف قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی برای تشخیص مغایرت یا مغایرت نداشتن با موازین شرعی و قانون اساسی به شورای نگهبان نمی رود، هرچند تدوین مقررات مجلس خبرگان نباید مخالف با قانون اساسی و مخصوصاً با اصول مهم آن مانند متکی بودن نظام به آرای عمومی باشد.
لذا شورای نگهبان نیز در نظریه تفسیری (۱‎/۷۳۴۶ ، ۱۳۶۲‎/۵‎/۵) اعلام داشته است که: «تشخیص مغایرت و عدم مغایرت مصوبات مجلس خبرگان با شورای نگهبان نیست، ولی علی الاصول که همه نهادها رعایت قانون اساسی را می نمایند… مصوبات مجلس خبرگان خارج از محدوده این اصل [۱۱۱ قانون اساسی] و اصول دیگر قانون اساسی اعتبار ندارد.»
۳) عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی:
مطابق اصل ۱۷۷ قانون اساسی، مقام رهبری پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام، طی حکمی خطاب به رئیس جمهور موارد اصلاح یا متمم قانون اساسی را به شورای بازنگری قانون اساسی پیشنهاد می کند که ۵ نفر از اعضای مجلس خبرگان عضو این شورا می باشند.
ج) ویژگیهای نمایندگی مجلس خبرگان
۱) تعداد نمایندگان:
طبق قانون انتخابات مجلس خبرگان که توسط فقهای شورای نگهبان تدوین شده بود، اعضای آن مجلس ۵۸ نفر بودند، ولی در آستانه نخستین انتخابات، فقهای شورای نگهبان در نامه ای به حضرت امام خواستار افزایش تعداد نمایندگان شدند که مورد موافقت ایشان قرار گرفت. هم اکنون تعداد نمایندگان آن مجلس ۸۶ نفر می باشد.
۲) مدت نمایندگی
طبق ماده ۵ قانون انتخابات مجلس خبرگان مدت هر دوره از مجلس خبرگان ۸ سال است.
۳) تحلیف:
نمایندگان مجلس خبرگان در آغاز نخستین جلسه رسمی و بعد از انتخاب هیأت رئیسه سنی سوگندنامه ای را قرائت می کنند که چنین است: «ما در برابر قرآن مجید و مردم شریف ایران به خدای متعال، سوگند یاد می کنیم که در ایفای وظیفه سنگینی که به عهده داریم، یعنی تشخیص و معرفی بهترین فرد برای مقام والای رهبری، خود را در پیشگاه مقدس خداوند در برابر ملت غیور ایران مسئول بدانیم و کوچکترین مسامحه و خیانت را روا نداریم.
د) ساختار و تشکیلات:
مجلس خبرگان دارای ساختار و تشکیلات زیر است:
۱) هیأت رئیسه:
علاوه بر هیأت رئیسه سنی که عهده دار وظایفی چون انجام مراسم تحلیف و اداره جلسه افتتاحیه می باشد، هیأت رئیسه دائم با رأی مخفی اعضا و با احراز اکثریت مطلق آرا برگزیده می شوند.
هیأت رئیسه شامل یک رئیس، دو نایب رئیس و دو منشی است.
۲) دبیرخانه:
دبیرخانه مجلس خبرگان در شهر مقدس قم قرار دارد و هیأت رئیسه مجلس خبرگان ریاست دبیرخانه را انتخاب می کند. هماهنگی تشکیل کمیسیون ها، تنظیم کلیه امور مربوط به مجلس خبرگان، ارتباط با ریاست، ضبط و بایگانی مشروح مذاکرات و… از جمله وظایف دبیرخانه است.
۳) کمیسیون ها:
مجلس خبرگان در راستای انجام وظایف و مسئولیت های خویش دارای کمیسیون های ذیل است:
۱-۳) کمیسیون اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون اساسی:
این کمیسیون که از ۱۵نفر تشکیل شده است عهده دار روشن ساختن شرایط و صفات رهبری، مذکور در اصول قانون اساسی و مفاهیم آن و بررسی مصادیق رهبری و تحقیق درباره همه کسانی است که در مظان رهبری هستند.
۲-۳) کمیسیون اصل ۱۰۸ قانون اساسی:
این کمیسیون، آیین نامه داخلی مجلس خبرگان را برای طرح در جلسه عمومی تنظیم می کند.
۳-۳) کمیسیون اصل ۱۱۱ قانون اساسی (هیأت تحقیق):
هیأت تحقیق دو وظیفه دارد: نظارت و بررسی عملکرد رهبری و نهادهای زیرنظر ایشان و آماده بودن برای مشاوره با رهبری.
۴-۳) کمیسیون بودجه و محاسبات:
تعیین ضوابط بودجه اجلاسیه ها و دبیرخانه ها از وظایف این کمیسیون است.
۵-۳) کمیسیون فعالتر کردن خبرگان:
در جهت فعالتر کردن سیاست ها و برنامه های مجلس خبرگان کمیسیون مذکور ایجاد شده است.
۴) اجلاسیه ها:
اجلاسیه های مجلس خبرگان به طور سالانه (معمولاً دونشست در سال) و به مدت ۲ روز برگزار می شود.
رسمیت این جلسات با حضور دوسوم اعضاست. هر چند در مواردی که هیأت رئیسه لازم بداند یا ۱۰ نفر از اعضا به طور کتبی پیشنهاد کنند، اجلاسیه فوق العاده تشکیل می شود. (۶)
هـ) انتخابات: (۷)
انتخابات تجلی اراده مردم در تعیین سرنوشت خویش و شیوه پذیرفته شده ای برای استقرار و استمرار نظام سیاسی و توزیع قدرت است.
طبق اصل ۶ قانون اساسی «در جمهوری اسلامی ایران، امور کشور به اتکای آرای عمومی اداره می شود از راه انتخابات…» و یکی از نهادهای کشور که به صورت انتخابات تشکیل می شود، مجلس خبرگان است.
۱) شرایط انتخاب شوندگان:
ماده سوم قانون انتخابات مجلس خبرگان شرایط ذیل را برای داوطلبان نمایندگی مجلس خبرگان تعیین کرده است: اشتهار به دیانت و وثوق و شایستگی اخلاقی، اجتهاد در حدی که قدرت استنباط بعضی مسائل فقهی را داشته باشد و بتواند ولی فقیه واجد شرایط رهبری را تشخیص دهد، بینش سیاسی و اجتماعی و آشنایی با مسائل روز، معتقد به نظام جمهوری اسلامی ایران، نداشتن سوابق سوء سیاسی – اجتماعی.
در این خصوص چند نکته قابل ذکر است:
اول: معمم بودن و داشتن لباس روحانیت برای داوطلبان این مجلس شرط نیست.
دوم: زنان نیز در صورت داشتن شرایط لازم می توانند کاندیدا شوند که هر دو مورد آن را در انتخابات این دوره شاهد بودیم.
سوم: مراد از فقاهت و اجتهاد، اجتهاد تجزی (توانایی استنباط احکام در برخی ابواب فقهی) است و نه اجتهاد مطلق.
چهارم: برای داوطلبی در این مجلس شرط حداقل و حداکثر سن وجود ندارد که قابل تأمل است.
۲) شرایط انتخاب کنندگان:
تابعیت جمهوری اسلامی ایران، داشتن ۱۵ سال تمام در روز اخذ رأی در دور اول انتخابات، شروط رأی دهندگان است.
۳) تشخیص صلاحیت داوطلبان مجلس خبرگان:
طبق تبصره یک ماده ۳ آیین نامه مجلس خبرگان مرجع تشخیص دارا بودن شرایط داوطلبی، فقهای شورای نگهبان هستند.
البته طبق تبصره ۲همین ماده، کسانی که رهبر معظم انقلاب صریحاً یا ضمناً اجتهاد آنها را تأیید کرده باشد از نظر علمی نیاز به تشخیص فقهای شورای نگهبان نخواهند داشت.
۴) مدیریت، مراحل و نظام انتخاباتی:
مدیریت اجرایی انتخابات مجلس خبرگان بر عهده وزارت کشور است. (ماده ۱۱۰ آیین نامه قانون انتخابات مجلس خبرگان) لذا وظایفی چون اعلام تاریخ شروع ثبت نام داوطلبان، تشکیل هیأت اجرایی انتخابات، در اختیار قرار دادن سوابق و مدارک داوطلبان به هیأت اجرایی مرکز حوزه انتخابیه توسط فرماندار، اعلام اسامی داوطلبان تأیید شده از سوی شورای نگهبان و … بر عهده وزارت کشور و زیرمجموعه های آن از جمله استانداری ها و فرمانداری ها است.
مدیریت نظارتی بر انتخابات مجلس خبرگان نیز طبق اصل ۹۹ قانون اساسی بر عهده شورای نگهبان است.
تشکیل هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات که دارای وظیفه نظارت بر کلیه مراحل و جریان های انتخاباتی و اقدامهای مؤثر انتخاباتی وزارت کشور و نظارت بر هیأت های اجرایی می باشد برعهده شورای نگهبان است.
نظام انتخاباتی انتخابات مجلس خبرگان نیز نظام اکثریت نسبی است و هر کدام از داوطلبان که بیشترین آرا را کسب کند- هر چند این برتری با یک رأی باشد- به عنوان عضو مجلس خبرگان برگزیده می شود.

مقاله مجلس خبرگان رهبری

نظر خود را بگذارید .

تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به کانون مهندسین نور میباشد .

نقشه سایت
قالب وردپرس