امروز: چهارشنبه ۱-شهریور-۱۳۹۶ / الأربعاء 01-ذو الحجة-1438 / Wednesday 2017-August-23

مناسبت روز
پیام سایت :

مقاله راهکارهائی برای رشد و توسعه صنایع دستی و گردشگری در ایران

مقاله راهکارهائی برای رشد و توسعه صنایع دستی و گردشگری در ایران

 
از زمان کشیدن نخستین تصاویر بر دیواره غارها ، روزگاری دراز می گذرد . از همان سرآغاز تاریخ ، طرحهای خام و مبهمی که در مغز انسان شکل می گرفت ، همه نشان از تلاشها و بی قراریهای روح او برای گریز از ظلمت و تباهی های زمانه داشت . در پیوستگی تاریخ ، از دوران گذشته تا حال ، این نیاز در هر دوره ای به نوعی جلوه گر شده است و هنر مند با دم های غنیمت عمر و لحظات گذرای زندگی خویش ، همواره خاطرات لذت بخش را زنده ساخته ، آنرا آراسته ، پیراسته و بلاخره اثری را بجای نهاده که یادآور تأثرات او از نمایش های هستی است .
نقش و اهمیت صنایع دستی بعنوان هنری مقدس ، صنعتی مستقل ، بومی و اصیل با جنبه های قوی کاربردی از جهات هنری ، فرهنگی ، اقتصادی ، اجتماعی و حتی سیاسی بر همگان و به ویژه محققان عزیز آشکار است . نکته مهم و شایان توجه آن است که حتی اگر همه تأثیرات مثبت اقتصادی صنایع دستی را به کناری بگذاریم ،‌این هنر ملی ایران بواسطه بازتاب ذوق سرشار ، اندیشه خلاق و هنر مندان پرمایه ولی بی ادعا باید بصورت جدی و برنامه ریزی شده مورد حمایت قرار گیرد .این در حالی است که صنایع دستی طی سالیان متمادی ، چه در دوران رونق و شکوفائی و چه در دوره های رکود ، هنگامی که با توسعه صنعت گردشگری همراه بوده سهم شایسته و در خور توجهی در اقتصاد کشور و معرفی هنر ناب و خالص ایرانی و نهایتاً زندگی اقتصادی و حیات فرهنگی ما داشته است .


امروزه تولید صنایع دستی که مزین به نقش آثار تاریخی ، باستانی و یادمانهای ویژه هر کشور است در دستور کار صنعتگران جهان قرار دارد و تلاش می شود که حتی بخشی از این گونه آثار که از سنگ ، چوب ، فلز و یا بر روی سرامیک و پارچه پدید می آید با قیمتهای ارزان در اختیار توریست ها قرار گیرد . باید عرض کنم که تمامی ممالک جهان ، اعتقاد به تأثیر متقابل صنایع دستی و صنعت گردشگری دارند . چرا که در عمل و تجربه در یافته اند که هنرهای صناعی یکی از عوامل بسیار مؤثر در جلب و جذب گردشگر در تمامی گرایش های ملی ، منطقه ای و داخلی است و متقابلاً به این نتیجه هم رسیده اند که صنعت گردشگری می تواند به رشد ، توسعه و گسترش صنایع دستی و بهبود کیفیت آن کمک کند . بر پایه این اعتقاد و تجربیات حاصله تشکیلات صنایع دستی و گردشگری در بسیاری از کشورها در هم ادغام و یا در رابطه ای هماهنگ و منسجم با هم دیده شده اند که خوشبختانه در کشور مانیز گامهائی در این زمینه برداشته شده است .
بنا ندارم در اینجا فرمایشات محققین ارجمند و اساتید بزرگوارم را که یک اصل به تواتر رسیده است ، به تفصیل تکرار کنم که مثلاً ایران یکی از ده کشور پرجاذبه گردشگری در جهان است و آثار بی شمار تاریخی ، باستانی و جاذبه های طبیعی آن به حدی است که هر گردشگری را با هر سلیقه و یا هر بینش و تفکری به سوی خود جلب می کند ، ولی مراجعه به آمار ورود گردشگران بین المللی حتی طی سالهای اخیر که شاهد رشد چشمگیر آن بوده ایم ، حدود یک تا یک و نیم میلیون نفر گردشگر آنهم گردشگرانی که به طور عمده از ممالک فقیر یا بدون امکانات مالی به ایران می آیند را ثبت کرده است .
برای اینکه جهت گیری بحثم را در چارچوب ارائه راهکارهای لازم و عملی توسعه صنایع دستی سوق دهم ، ذکر دو نکته را در بدو امر حائز اهمیت و ضروری می دانم :
۱- به نظر اینجانب و با تکیه بر دلائل محکم و متقن شایسته است که ما توسعه هنرهای صناعی را به طریق اولی در زادگاه آن ، یعنی روستا جستجو کنیم . به قول استاد دکتر آسایش ، روستا مادر شهرهاست و به تعبیری شهر ، زائیده روستا است . این فرزند قدر نشناس و یاغی چون به حرف والد خویش گوش نداده ، مورد آق والدین قرار گرفته و امروز شهر دچار آنچنان در هم تنیدگی و گره خوردگی شده که مهاجرت معکوس و یا پناه آوردن مجدد به آغوش زادگاه اولیه یعنی روستا را برگزیده است . بنابراین توصیه بنده بعنوان اولین راهکار ،‌این است که بستر توسعه صنایع دستی ، باهدف ایجاد فرصت های اشتغال مولد برای جمعیت مازاد و سرریز روستائی ، توزیع برابر و عادلانه فرصت ها و امکانات ، آمایش سرزمین و یا پراکندگی متوازن جمعیت و ثروت در پهنه جغرافیائی کشور ، اجتناب از ایجاد قطب های جمعیتی در مترو پلیس ها و کلان شهرها و نتیجتاً کاهش جرم و جنایت و بزه اجتماعی در سطح شهرهای بزرگ و بسیاری دلائل دیگر در خود روستا قرار گیرد . و حتی اولویت های جانبی از صنعتگر صنایع دستی را استقرار کارگاه در روستا و سپس در شهرها در نظر بگیریم .
۲- همانطور که در بخشی از عرائضم اشاره کردم ، اصلح است که ما ابتدا به پیش زمینه و یا پیش نیاز توسعه صنایع دستی در کشور و ارائه راهکار در این بخش یعنی تقویت گردشگری بپردازیم . چون گفتیم اعتقاد ما در درجه اول توسعه صنایع دستی در روستاها است .لذا بلحاظ محدودیت وقت ، فقط اشاراتی به راهکارهای اشاعه و ترویج گردشگری خواهم نمود و سپس پیشنهاداتی در ارتباط با چگونگی تقویت ، گسترش و حمایت از صنایع دستی به منظور تحقق اهداف میان مدت و بلند مدت آن تقدیم خواهم کرد.
به نظر می رسد عوامل و پارامترهائی که می تواند در تقویت گردشگری به ویژه داخی مؤثر باشد ، به ترتیب اهمیت ، به صورتی که بیان می کنم قابل طبقه یندی است :
اولین راهکار که به نظر بنده ، سایر راهکارها ،‌راهبرد ها و روشها را تحت الشعاع خود قرار می دهد و این راهکار دقیقاً قابلیت تعمیم به بخش راهبردهای اساسی برای توسعه صنایع دستی را هم دارا می باشد ، بحث مدیریت است . چرا که در سخنرانی ها به کرات شنیده شده که کشور ما پهناور است ، چهار فصل و جذاب است ، جنبه های متنوعی از اکوتوریسم را داراست ،‌از نظر تاریخی ،‌ سنتی ، آثار باستانی و ذوق و سلیقه و هنر و صنایع دستی جایگاه رفیع دارد . پس چرا به قول یکی از محققین ، علی رغم همه امکاناتی که برشمرده شد ، در جمع خانواده بزرگ ۷۰ میلیونی ایرانی ، از کم سواد تا باسواد ، از پیر تا جوان ، از شهری تا روستائی ، از صاحبان حرف و مشاغل دولتی تا مشاغل آزاد ، از ثروتمند تا فقیر کم و بیش حرفهائی می زنند که بوی نارسائی در اداره بخشهای زیادی از جامعه به مشام می رسد ؟
بله دوستان ، درست تشخیص دادید . اولین راهکار ، اصلاح ساختار مدیریت گردشگری و به طبع آن صنایع دستی است .
– ایرانی تیز هوش و دانا در همه جا می درخشد . چرا برای اداره مطلوب جامعه نمی درخشد ؟
– تعداد دانشگاه ها و مؤسسات علمی معتبر که تربیت کننده نیروی انسانی است بیش از دویست مرکز است . ولی چرا اثر بخشی این منبع عظیم علمی بسیار پایین است ؟
– این همه اساتید دانشگاهی ، محقق ، نظریه پرداز ، اقتصاد دان و کارشناس و مدیر وجود دارد ولی گره های کور مثلاً در اداره امور گردشگری و صنایع دستی روز به روز پیچیده تر می شود بنحوی که جناب آقای مشاعی معاونت محترم رئیس جمهور از آن به عنوان بحران یاد می کند .
بنابراین عزیزان : ما بعنوان اساسی ترین راهکار در بخش تقویت گردشگری و هنرهای صناعی که موضوع بحث مااست نیاز داریم به :
الف – استقرار سیستم مدیریتی نظامند باز بجای بسته ، فراملی بجای ملی ، ‌برون گرا بجای درون گرا، گروه گرا بجای فرد گرا ، تا این صنعت که امروزه در جهان از درآمدهای نفتی هم پیشی گرفته رونق پیدا کند .
ب – مقررات زدائی و جایگزینی ضوابط مترقی و تغییر بنیادین بروکراسی اداری .
ج – تدوین نظام مدیریت پویا با تأمین شرایط احراز و انتصاب بجای انتساب که مع الاسف در پاره ای موارد دیده می شود .
د – پذیرفتن تغییر و تحول در عرصه بین المللی و رقابت های جهانی با حفظ منافع ملی و برنامه ریزی های دقیق به صورت کوتاه مدت ، میان مدت و دراز مدت بجای روزمره گی .
هـ – و خلاصه هدایت نظام مدیریتی از روش سنتی به روش علمی ، کارآمد ، اثربخش و غیر سلیقه ای .
و – اطلاع رسانی ، فرهنگ سازی ،‌مطالعه عمیق روی موانع فرهنگی با هدف معرفی مراکز جاذب و جالب توجه برای گردشگران ، ارائه آموزش های لازم به میهمان و میزبان از طریق رسانه های گروهی و جرائد کثیرالانتشار .
ز – شناخت بافت قدرت ، نگرشهای کلان مدیریت ، جهت گیری ها و فرایندهای داخلی و اتخاذ تدابیر لازم جهت ایجاد هماهنگی بین کلیه دستگاهها و مؤسسات دولتی و غیردولتی مرتبط با امور گردشگری به منظور آماده کردن بستر توسعه توریسم . در واقع تا زمانی که مرزهای ایران به روی جهانگردان کاملاً باز نشود و مشکلات امنیتی ، اجتماعی جهانگردان با اعمال مدیریت علمی ، روزآمد و نه سلیقه ای رفع نشود ، ما روز به روز از کشورهائی همانند چین و هند که رقبای ما هستند ، چه در بخش گردشگری و چه صنایع دستی بیشتر عقب می اقتیم .
ح – تقویت کادر قوی با تحصیلات مرتب با گردشگری و صنایع دستی ، تدوین قوانین شفاف و لازم الاجرا ، آگاه سازی و مشارکت دادن جوامع محلی در برنامه ریزی ها ، حفظ و احیای ارزش ها به لحاظ اینکه گردشگران جهت بازدید از ارزشهای طبیعی ،‌سنتی و بومی مبادرت به سفر می کنند .
ط – برنامه ریزی برای کاهش فصلی بودن مقاصد گردشگری و اختصاص فرصت های شغلی به نیروهای محلی چه در مشاغل پردرآمد و چه ساده .
و اما قبل از پرداختن به راهکارهای مرتبط با صنایع دستی ابتدا تعریفی از هنرهای صناعی که توسط گروهی از صاحب نظران و کارشناسان سازمان مذکور در سال ۶۲ بیان شده ارائه می نمائیم .
« صنایع دستی به مجموعه ای از هنرها و صنعت ها اتلاق می شود که عمدتاً با استفاده از مواد اولیه بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید ،‌به کمک دست و ابزار دستی موجب تهیه و ساخت محصولاتی می شود که در هر واحد آن ، ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعت گر سازنده بنحوی تجلی یافته است ». دکتر محمد توکل دبیرکل وقت کمیسیون فرهنگی یونسکو در ایران معتقدند ، رمز ماندگاری و حیات آینده کشورها در روند جهانی شدن ، در گرو نگاه کیفی و برنامه ای به صنایع دستی است . مولود فرآیند جهانی شدن حرکت به سمت یکپارچگی زندگی بشری است و آنچه که در این فضا می تواند اصالت و قومیت ها را زنده و پویا نگهدارد ، عمق دادن به هنر و فرهنگ محلی و منطقه ای با رویکرد زمان خود است .فضای جهانی شدن ، روح حاکم زمان ماست و با انزوا ، بی تفاوتی و یا پیروی کورکورانه نمی توان پیروز این میدان رقابت بود .
و اما راهکارها و پیشنهادات :
۱- راه اندازی بانک اطلاعات جامع صنایع دستی ، ضمن تمرکز کلیه فعالیتهای هنرهای صناعی در یک نهاد منسجم و مسئول و همچنین متمرکز کردن مراکز تصمیم گیری و تصمیم سازی در بخش توسعه صنایع دستی و اجتناب از انجام امور موازی و پراکنده توسط متولیان گوناگون .
۲- حمایت از توسعه کارگاه های تولیدی از طریق اعطای تسهیلات اعتباری و حمایت از ایجاد بازارچه های صنایع دستی بنحوی که منافع حاصله عاید خالقین این آثار زیبا و ماندگار بشود ، بعبارتی حذف نگاه صرفاً تجاری و کاسب کارانه به این صنعت . یعنی به این صورت نباشد که کالا به نازل ترین قیمت همانند آنچه که در بخش محصولات باغی متداول است از نقاط محروم خریداری و به گران ترین قیمت توسط اتحادیه ها و اشخاص در شهرهای بزرگ به فروش برسد .
۳- تهیه و تدوین استاندارد مواد اولیه مورد مصرف با حفظ اصالت های بومی ، ملی و فرهنگی به این معنا که انجام یک کار خوب بهتر از انجام دوکار معیوب است .
۴- تأمین امنیت برای سرمایه گذاری در واحدهای صنعتی و افزایش پوشش بیمه ای برای نیروهای کار و تولیدات صنایع دستی .
۵- افزایش میزان تنوع و زمینه های کاربردی آثار صنایع دستی و بالطبع بالا بردن کیفیت و افزایش میزان دوام هنرهای صناعی .
لازم به ذکر است با تلاش مجدانه و رایزنی های مستمر مدیریت محترم اتحادیه سراسری صنایع دستی مقرر است بخشی از جوائز اعطائی به دارندگان حسابهای پس انداز قرض الحسنه بانکها ، پس از تصویب نهائی مراجع ذیصلاح از سبد صنایع دستی تأمین گردد که امیدواریم خود در رونق بازار این صنعت کهن در سطح کشورمان مؤثر باشد .
۶- تولید هنرهای صناعی با الهام از فرم کلی و نگاره های آثار تاریخی و باستانی و نیز علائم و نشانه های هر کشور .
۷- بسته بندی مناسب آثار صنایع دستی
۸- قائل شدن تسهیلات لازم و ارزان قیمت حتی رایگان برای ارسال صنایع دستی به صورت پستی و فراهم آوردن امکانات و ارائه خدمات مناسب در زمینه بیمه ، حمل و نقل و تحویل سالم و بموقع آثار در مقصد مورد نظر گردشگران.
۹- برگزاری نمایشگاههای فصلی ، سالانه و نیز بازارهای مکاره با هدف جلب و جذب توریست های خاص برای فروش آثار صنایع دستی و همچنین ایجاد موزه های دائمی گردشگری و هنرهای صناعی .
۱۰- کنترل و نظارت مستمر دولت و نهاد های ذیربط نه تنها در زمینه کیفیت بلکه در خصوص قیمت آثار صنایع دستی .
۱۱- مشارکت فعال صدا و سیما در امر اطلاع رسانی و تبلیغ گسترده روی صنایع دستی با هدف ایجاد موقعیت مناسب برای عرضه کالا ( اگر بخواهیم به نقش مؤثر صدا و سیما در اطلاع رسانی اشاره ای گذرا داشته باشیم می توانیم به مسابقات جام جهانی فوتبال اشاره نمائیم که حتی مادر بزرگ ها هم تحت تأثیر تبلیغات گسترده رسانه ای در باره تیم های اروپائی صحبت و اظهار نظر می کردند) .
۱۲- صدور کالا و صنایع دستی کشور از طریق جهان گردان که خود تا حدودی مشکلات بازار یابی و هزینه حمل و نقل را در شرایط فعلی کاهش می دهد .
۱۳- و نهایتاً توجه به امر آموزش و حمایت های لازم در بخش تأمین مواد اولیه ارزان قیمت که از این طریق از مصرف مواد اولیه فاقد کیفیت جلوگیری شود .
در خاتمه عرایضم و با توجه به ویژگی های منحصر به فرد صنایع دستی ایران که از
اهم آن امکان ایجاد و توسعه این صنعت در اقصی نقاط کشور و تنوع اوضاع اقلیمی و جغرافیای انسانی اقتصادی ایران عزیز می باشد ، ضرورت توجه به هنرهای سنتی و بومی بیش از پیش احساس می گردد و باید نگاهی عمیق و همه جانبه به آن معطوف نمود.
به قول سهراب : چشمها را باید شست . جور دیگر باید دید و به فرمایش دکتر میر فتح الهی ، امید آن است که بار دیگر تجدید نظری در نوع نگرش به این صنعت و طرح جدیدی از این مقوله بتواند به نوعی استقلال و خود اتکائی ملی را به ارمغان آورد و ما شاهد اوج و عظمت ذوق و هنر ایرانی در عرصه گیتی باشیم

مقاله راهکارهائی برای رشد و توسعه صنایع دستی و گردشگری در ایران

نظر خود را بگذارید .

تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به کانون مهندسین نور میباشد .

نقشه سایت
قالب وردپرس